Matteo Vanroose studeerde kinesitherapie aan de VUB, met als specialisatie sportkinesitherapie. “Het vak ‘Nutritionele aspecten van fitheid en gezondheid’ over de invloed van voeding op chronische pijn deed me inzien hoe belangrijk het is dat je daar als gezondheidsverstrekker (kinesitherapeut) mee aan de slag gaat. Tegelijk was ik verbaasd over de nog grote hiaten in het wetenschappelijk onderzoek daarover. Wat we weten over de relatie tussen voeding en chronische pijn is hoofdzakelijk gebaseerd op wat kinesitherapeuten in onderzoek observeren. We noemen dat in de academische wereld observationeel onderzoek. Om bepaalde inzichten wetenschappelijk te onderbouwen, heb je ook interventionele studies nodig. Daarin meet je het effect van een nieuwe behandeling door bij een groep patiënten de helft de nieuwe behandeling te geven en de andere helft de standaardbehandeling. Er zijn al wel van die onderzoeken gebeurd, maar dan op heel kleine schaal.”

Matteo Vanroose: “We onderzoeken bij mensen met chronische lagerugpijn wat het effect is als we een revalidatieprogramma dat bestaat uit pijneducatie en gerichte oefentherapie combineren met levensstijlaanpassingen. We doen dat meer specifiek bij mensen met chronische lagerugpijn die met overgewicht of obesitas kampen. Ik vind het uitermate relevant om daarnaar onderzoek te doen omdat chronische lagerugpijn heel veel voorkomt en vaak samengaat met overgewicht en obesitas. Ondanks de wetenschappelijke inzichten over de nauwe interactie tussen overgewicht/obesitas en chronische lagerugpijn zijn er momenteel nauwelijks behandelprogramma’s voor chronische lagerugpijn die overgewicht aanpakken.”

“Voor dit onderzoek werkt de VUB samen met de Bern University of Applied Sciences (Zwitserland). Zowel in België als in Zwitserland zoeken we 126 personen met overgewicht of obesitas en chronische lagerugpijn. De helft van hen volgt alleen het revalidatieprogramma met pijneducatie en gerichte oefentherapie, de andere helft krijgt daar bovenop gepersonaliseerde voedingsinterventies.
We vragen aan alle deelnemers om een voedingsdagboek bij te houden. Zo kunnen de begeleidende kinesitherapeuten aan elke deelnemer afzonderlijk uitleggen bij welke gedragsmatige aanpassingen (in hun voedingspatroon) ze baat kunnen hebben. Het heeft bijvoorbeeld geen zin om iemand die zelden of nooit vlees eet uitgebreid te informeren over waarom het belangrijk is om zuinig te zijn met rood vlees als je chronische pijn en overgewicht of obesitas hebt.”

“Voor het voedingsluik werken we samen met docenten van de opleiding voedings- en dieetkunde aan de Erasmushogeschool Brussel (EhB). Samen met hen werkten we een opleiding uit voor de kinesitherapeuten met wie we samenwerken. Zo zijn we zeker dat de deelnemers correcte voedingsinformatie en begeleiding krijgen.”

“Er is almaar meer wetenschappelijk bewijs dat bepaalde voedingsgewoontes chronische pijn van het bewegingsapparaat aanwakkeren en andere die pijn afremmen. Het is een heel complex verhaal, dat begint bij wat er gebeurt als we iets in onze mond steken en welk effect dat heeft op ons microbioom.
Dat microbioom is een verzameling van biljoenen kleine organismen, zoals bacteriën, schimmels en virussen, die in en op ons lichaam leven en ons gezond houden. Ze zorgen mee voor de voedselvertering, beschermen ons tegen ziektes, trainen ons immuunsysteem, maken vitamines aan en zorgen ervoor dat we vetten kunnen opnemen. Onze hersenen worden beïnvloed door dat complexe systeem. Het microbioom reageert op onze voeding en maakt bepaalde stoffen aan die het evenwicht in de hersen kunnen beïnvloeden. Een microbioom dat verstoord is door een ongezond voedingspatroon kan signalen naar de hersenen sturen die de pijngevoeligheid verhogen.”

“Vooral toegevoegde suikers, rood vlees en verzadigde vetten en meer algemeen een te hoge calorie-inname ten opzichte van wat we eigenlijk nodig hebben. Denk bijvoorbeeld aan koekjes, gebak, chips en alles wat gefrituurd is. Als we te veel van die voedingsmiddelen innemen, verstoren ze het evenwicht in onze weefsels (bloed en bindweefsel). Er vertrekken dan alarmsignalen naar onze hersenen die daarop reageren en een ontstekingsproces doen ontstaan.
Een ontsteking is algemeen nodig in het lichaam om te herstellen, maar een aanhoudende subklinische ontsteking (die je niet bewust voelt) is niet goed en kan pijn uitlokken. Het is ook aangetoond dat te veel toegevoegde suikers, rood vlees en verzadigde vetten ons zenuwstelsel overgevoelig kunnen maken. We noemen dat centrale sensitisatie. Je kan dat vergelijken met een alarmsysteem (onze hersenen en zenuwen) van een huis (ons lichaam) dat veel te gevoelig is afgesteld. Een goedwerkend alarm gaat alleen af als er echt een gevaar dreigt, niet als er bijvoorbeeld een veertje tegen het raam botst. Als onze hersenen en zenuwstelsel overgevoelig zijn, dan zal bij een gewone aanraking van het lichaam (een veertje tegen het raam) een signaal gestuurd worden dat er schade is (inbreker voor de deur). De hersenen nemen geen risico en zorgen voor pijn, zelfs als er geen directe schade is.”

“Uit studies blijkt dat overgewicht tot 20 procent meer pijn leidt dan normaal gewicht. Bij obesitas gaat het zelfs over 68 procent.
We mogen ons niet blindstaren op het gewicht alleen. Eigenlijk moeten we naar de metabole gezondheid kijken. We houden daarbij rekening met de bloedsuikerspiegel, de bloeddruk, de taille-omtrek, de HDL-cholesterol (de ‘goede’ cholesterol die helpt om bloedvaten schoon te houden) en de hoeveelheid vetten die in je bloed circuleren voor je energieverbruik. Vetweefsel op zich produceert stoffen die ontstekingen uitlokken. Zoals ik al zei, heeft iemand met chronische pijn er alle belang bij om die ontstekingen te onderdrukken.”

“Groenten, fruit en vezels remmen ontstekingen af en volle granen zorgen voor een stabiele suikerspiegel (minder ontsteking). Ook gezonde oliën werken ontstekingsremmend, in het bijzonder omega 3. Die vind je in onder andere vette vis en schaaldieren (zalm, haring, makreel, sardines, ansjovis, forel en mosselen), lijnzaad(olie), chiazaad, hennepzaad, walnoten, algen en algenolie. Eigenlijk zijn alle plantaardige oliën oké. De enige uitzondering op die regel is kokosolie: die bestaat hoofdzakelijk uit verzadigde vetten die zoals ik al zei ontstekingen in de hand werken in plaats van ze af te remmen.”

“Belangrijke ‘weldoeners’ bij mensen met chronische pijn zijn vitamine A, B11 (foliumzuur), B12, D, E en K. Bij de mineralen kijken we vooral naar calcium. Dat zit bijvoorbeeld in zuivelproducten, plantaardige melkvervangers verrijkt met calcium, groene bladgroenten, noten, zaden, peulvruchten, gedroogde vijgen, sardines en ansjovis. Magnesium heeft ook een positief effect. Dat zit bijvoorbeeld in donkere bladgroenten, noten en zaden.”

“De voedingsdriehoek bevat zeker goed advies voor mensen met chronische pijn. Veel ‘weldoeners’ die ik hierboven opsomde – zoals groenten, fruit, volle granen, peulvruchten, noten en zaden – staan in de bovenste donkergroene laag, terwijl veel ‘boosdoeners’ – zoals koekjes, gebak, chips en gefrituurd eten – in de rode bol met de te mijden voeding staat. De melkproducten staan in de lichtgroene middelste laag. Voor mensen met chronische pijn kan dat wat misleidend zijn, want dierlijke melk werkt ontsteking in de hand. Het is dus zaak om daar zeker niet mee te overdrijven. Het is een kwestie van evenwicht zoeken. Als iemand graag eens een glas melk drinkt, dan moet dat kunnen vind ik. Het is dan de kunst om het evenwicht te herstellen door zeker voldoende ontstekingsremmende voeding zoals groenten en fruit op het menu te zetten.
Het is trouwens onmogelijk om alle ontstekingsbevorderende voedingsmiddelen te weren en dat moet ook niet het doel zijn. Een te hoge inname van eiwitten veroorzaakt een ontstekingsreactie, maar het zijn wel belangrijke bouwstoffen voor ons lichaam. Veel mensen halen die bouwstoffen bijna uitsluitend uit vlees en laten de plantaardige eiwitbronnen links liggen. Dat is een gemiste kans, want net in die plantaardige eiwitbronnen zitten zoveel andere stoffen die ontstekingsremmend werken en chronische pijn kunnen helpen temperen.”

“Ik besef dat het zeker niet evident is. Het is volgens mij heel belangrijk dat de kinesitherapeut, diëtist of arts niets opdringt, maar vertrekt van wat de patiënt al heeft gedaan en bereid is om nog te doen. Wat heeft er in het verleden goed gewerkt? Wat heeft er niet gewerkt? Aan de hand van zulke vragen kan de zorgverlener achterhalen welke andere veranderingen in de levensstijl mogelijk een positief effect kunnen hebben op de ontstekingen en de daaruit voortvloeiende pijn. Het komt erop neer om de opties op tafel te leggen en om uit te leggen waarom je die precies voorstelt. Het is aan de patiënt om uit die opties te kiezen. De uiteindelijke beslissing ligt bij de patiënt zelf, die blijft aan het roer van zijn of haar behandeling staan.”