In zijn boek Migraine anders aangepakt legt Gertjan Van Gils haarfijn de mechanismen achter migraineaanvallen bloot. Dat doet hij ook als iemand met een migrainediagnose zich op doorverwijzing van een arts aanmeldt in zijn kinesitherapiepraktijk. “Bij de intake probeer ik een zo compleet en gedetailleerd mogelijk beeld van de klacht te krijgen. Na dat uitgebreide gesprek doe ik een lichamelijk onderzoek. Ik richt me daarbij specifiek op de nek, schouders en rug omdat die gebieden vaak een rol spelen bij migraine. Soms gebruik ik specifieke vragenlijsten om bijvoorbeeld de invloed van stress, slaap of angst in kaart te brengen. Daarna stel ik samen met de betrokkene doelen op. Dat kan gaan van minder pijn ervaren over meer ontspanning vinden tot beter en vrijer kunnen bewegen. Bij de eigenlijke start van de behandeling leg ik in detail uit wat er bij een migraineaanval misloopt in de hersenen en het zenuwstelsel.”

Gertjan Van Gils: “Dat kan helpen om sneller te reageren op een opkomende aanval en de voorgeschreven medicatie tijdig en correct in te nemen. Het helpt ook om beter te begrijpen hoe lichaamsoefeningen de aandoening beheersbaarder kunnen maken. Het programma dat ik ontwikkelde, omvat vijf soorten oefeningen: stretchoefeningen, nekversterkende oefeningen, ademhalingsoefeningen, algemene lichaamsversterkende oefeningen om fysieke paraatheid te verbeteren en coördinatie- en evenwichtsoefeningen. Het oefenen zelf gebeurt thuis met behulp van een app. Maar natuurlijk leg ik de oefeningen eerst uit tijdens een sessie in de praktijk en organiseer ik geregeld terugkommomenten om het effect ervan te evalueren. We bekijken dan ook samen of we bepaalde oefeningen misschien beter schrappen of extra oefeningen kunnen toevoegen.”

“Het feit dat er een volgende afspraak vastligt, is alvast een motivator. Mensen willen iets te vertellen hebben als ze terugkomen (lacht). Ook de app verhoogt de therapietrouw. Daarin vink je aan wanneer je welke oefeningen hebt gedaan. Het is ook mogelijk om in de app opmerkingen te noteren bij de oefeningen. De behandelend kinesist krijgt die te zien en kan erop inpikken tijdens de volgende afspraak. Bepaalde oefeningen uit het programma kunnen ook deel uitmaken van een groepsles. Denk bijvoorbeeld aan yoga of pilates. Voor sommige mensen werkt dat beter dan in hun eentje thuis oefenen.”

“Met de juiste intensiteit bepalen. Ze vliegen er vaak in, waardoor sommigen van niks naar alles gaan. Dat kan een scherpe reactie uitlokken en tot bijkomende migraineaanvallen leiden. Net daarom zijn die terugkommomenten zo belangrijk. Het geeft me als kinesitherapeut de kans om te controleren of de oefeningen correct en rustig genoeg zijn uitgevoerd. Goed doseren is ontzettend belangrijk.”

“Door elke dag te noteren of je hoofdpijn hebt gehad en of je medicijnen hebt genomen, kan je beter volgen hoe je klachten evolueren. Vrouwen noteren er ook in welke dagen ze ongesteld waren, want migraine kan ook getriggerd worden door hormonale schommelingen.”

“Neen, dat laat ik op papier invullen. Ik vind dat de gemakkelijkste manier om die informatie uit te wisselen. De patiënt hoeft alleen maar kruisjes te zetten en de kinesitherapeut of arts ziet in één oogopslag hoeveel migraineaanvallen er zijn geweest en hoe vaak er medicatie is genomen. Er bestaan daar ook wel apps voor, maar die vragen vaak te veel informatie op en bij de meeste is er nog geen informatie-uitwisseling met de zorgverlener mogelijk. Ik ben een grote fan van nieuwe technologieën maar voorlopig nog niet voor het hoofdpijndagboek.”

“tVNS staat voor transcutane nervus-vagusstimulatie, een techniek om de nervus vagus via de huid (transcutaan) op een veilige en niet-pijnlijke manier te stimuleren. De nervus vagus is een zenuw die een rol speelt bij rust en herstel van het lichaam en als ‘dirigent’ kan functioneren om de overactieve of ontregelde hersengebieden bij migraine tot rust te brengen. Bij tVNS is er een elektrode op je oor verbonden met een toestelletje dat zachte elektrische prikkels naar je nervus vagus stuurt. Daardoor kom je gemakkelijker in een staat van rust en maken je hersenen minder ontstekingsstoffen aan die migraine kunnen uitlokken. Recent onderzoek heeft aangetoond dat tVNS positieve effecten kan hebben bij migraine, voornamelijk als het preventief wordt gebruikt. Er is nog weinig bewijs dat het ook kan helpen bij een acute aanval. Voor tVNS heb je een voorschrift van je behandelend arts nodig. Het nadeel van deze vernieuwende en veelbelovende techniek is dat de merken die voldoen aan de Europese normen duur zijn om te kopen of te huren. De aankoop of huur wordt niet terugbetaald door de ziekteverzekering, waardoor het toestel lang niet voor iedereen toegankelijk is. Ik hoop dat de prijs zakt en dat er in de toekomst wel een tussenkomst van het ziekenfonds zal zijn.”

“Onderzoekers zijn volop bezig met de ontwikkeling van gepersonaliseerde voorspellingssystemen voor migraine. Het is nu al mogelijk om een app op je smartphone of smartwatch allerlei biomedische gegevens te laten meten. Denk bijvoorbeeld aan je hartslag, je ademhaling, je activiteitsniveau, je stressniveau en je slaappatroon. Zodra het lukt om zo’n app ook migraineaanvallen te laten inventariseren, zou artificiële intelligentie naar patronen en verbanden kunnen zoeken en signalen leren herkennen die voor ons misschien te subtiel of ingewikkeld zijn. Als er een migraineaanval op komst is, zou je dan een waarschuwing krijgen en preventief actie kunnen ondernemen. Door je medicatie te nemen, te rusten of enkele lichaamsoefeningen te doen, zal de aanval dan mogelijk minder hevig zijn en minder lang duren.”

“Zeker, bijvoorbeeld om uit te zoeken welk preventief migrainemedicijn de beste kans op slagen heeft bij iemand. Niet elk preventief medicijn werkt bij iedereen. Vaak moet iemand verschillende medicijnen uitproberen voordat de arts iets vindt dat effectief is. Dat is frustrerend en tijdrovend. In een studie worden AI-modellen gevoed met allerlei patiëntgegevens, zoals leeftijd, geslacht, eventuele andere medische aandoeningen, leefstijlfactoren en genetische informatie. Daarnaast worden details over de migraineaanvallen verzameld, zoals frequentie, intensiteit, soort aura en bekende triggers, samen met de respons op eerdere behandelingen. Door al die gegevens te combineren en te laten analyseren door AI, leren de modellen welke combinaties van kenmerken leiden tot een goede respons op een bepaald preventief migrainemedicijn. Artificiële intelligentie zal het werk van artsen niet vervangen, maar kan ze wel ondersteunen om betere en snellere beslissingen te nemen.”

“Zeker, al wil ik er meteen bijzeggen dat het aantal aanvallen bij mij eerder beperkt is en het een vorm zonder aura is. Ik kreeg mijn eerste hoofdpijnklachten rond mijn twintigste. Ik was toen student en ging weleens stevig op stap. ‘Je hebt zeker weer een kater’, lachten mijn vrienden als ik over hoofdpijn klaagde. Zelf dacht ik dat vooral slaaptekort me parten speelde. Ongeveer één keer per maand kreeg ik barstende hoofdpijn, was ik misselijk, moest ik overgeven en belandde ik in bed. Ook tijdens de examens kreeg ik geregeld een opstoot. Was ik misschien niet stressbestending genoeg?”

“Dat was pas toen ik een jaar of 26 was. Vreemd dat er niet vroeger een belletje is gaan rinkelen bij mij, want migraine zit bij ons in de familie.”

“Tussen mijn 25 en 29 jaar verminderde het aantal aanvallen sterk. Ik sportte toen heel veel. Sinds ik papa ben geworden, heb ik weer vaker een aanval. Als ik de misselijkheid voel opkomen, weet ik dat ik er alle belang bij heb om zo snel mogelijk mijn aanvalsmedicatie te nemen en wat lichaamsoefeningen te doen. Meestal lukt het me dan om de aanval minder hevig te laten zijn en heel soms zelfs om hem tegen te houden. Maar soms mispak ik me ook nog eens omdat ik intensief met iets anders bezig ben en de symptomen te laat opmerk. Dan zit er maar één ding op: rust nemen en wachten tot de aanval overgaat.”