Medicijnen om migraine te voorkomen: wat leert de TEMPLE-studie ons?
Van oktober 2023 tot april 2025 namen 545 volwassenen met migraine deel aan een internationale studie over de verdraagbaarheid, veiligheid en werkzaamheid van twee preventieve migrainemedicijnen: atogepant en topiramaat. Welke inzichten leverde dat onderzoek op? Prikkel vroeg het aan prof. dr. Jan Versijpt, neuroloog bij het UZ Brussel en coauteur van de studie.
Bij mensen die regelmatig migraineaanvallen hebben, kunnen preventieve medicijnen het aantal migrainedagen verminderen. De internationale TEMPLE-studie had als doel om de verdraagbaarheid, veiligheid en werkzaamheid van atogepant versus topiramaat bij volwassenen met migraine te evalueren. Topiramaat (merknaam Topamax®) is een bekende preventieve migrainebehandeling die al jarenlang wordt voorgeschreven. Atogepant (merknaam Aquipta®) is een nieuwere preventieve behandeling.
Hoe werkt topiramaat?
Prof. dr. Jan Versijpt: “Topiramaat is ontwikkeld als medicijn om epilepsieaanvallen te voorkomen. Het brengt overprikkelde zenuwen in de hersenen tot rust. In de jaren 1990-2000 is eerder toevallig ontdekt dat het bij sommige mensen migraineaanvallen kan helpen voorkomen. Sindsdien wordt het vaak ingezet als preventief migrainemedicijn.”
“Er is uitgebreid wetenschappelijk bewijs dat topiramaat werkzaam is voor alle soorten migraine. Het grote nadeel van dat medicijn is de mogelijke bijwerkingen. Dat is echt wel een heel lange lijst. De meest voorkomende zijn cognitieve en emotionele veranderingen. Onder de cognitieve veranderingen vallen onder andere concentratiemoeilijkheden, geheugenproblemen en taalproblemen (zoeken naar woorden), onder de emotionele de invloed op het gemoed, zoals prikkelbaarheid, afwijkend gedrag, angst, stemmingswisselingen en zelfs depressies.”
Hoe werkt atogepant?
“Al sinds de jaren 1980 is bekend dat het CGRP-eiwit een belangrijke rol speelt bij migraine. CGRP komt vrij vanuit de grote aangezichtszenuw die hoofdpijn doorgeeft. Het activeert pijnsignalen en kan, wanneer toegediend aan patiënten met migraine, een aanval van migraine uitlokken. Intensief wetenschappelijk onderzoek leidde tot de ontwikkeling van nieuwe medicijnen die dat eiwit blokkeren: CGRP-remmers. Er bestaan twee groepen: monoklonale CGRP-antilichamen en CGRP-receptorantagonisten (gepants). De monoklonale CGRP-antilichamen – in België erenumab (Aimovig®), fremanezumab (Ajovy®), eptinezumab (Vyepti®) en galcanezumab (Emgality®) – worden onderhuids ingespoten of intraveneus toegediend. Gepants worden in pilvorm gegeven.”
“Atogepant is een kleine molecule die de receptor (ontvanger) blokkeert waar CGRP op ingrijpt. Daardoor kan het CGRP-eiwit zich niet meer binden en wordt de kettingreactie die leidt tot een migraineaanval in de kiem gesmoord. Atogepant is momenteel de enige CGRP-remmer in pilvorm die in België terugbetaald wordt voor de preventieve behandeling van migraine.”
“Deelnemers die atogepant kregen, verdroegen de behandeling beter en stopten minder vaak vanwege bijwerkingen. Dat is belangrijk, want een preventieve behandeling werkt alleen als patiënten ze gedurende langere tijd kunnen volhouden.”
Aan die terugbetaling zijn wel strikte voorwaarden verbonden?
“Dat klopt. Het moet om volwassen patiënten gaan die ten minste acht migrainedagen per maand hebben en bij wie ten minste drie andere preventieve behandelingen niet hebben geholpen.”
Wat zijn mogelijke bijwerkingen van atogepant?
“Het medicijn wordt globaal goed verdragen. De meest frequente bijwerkingen zijn misselijkheid en een beetje slaperigheid.”
Hoe verliep de TEMPLE-studie?
“Aan het onderzoek namen 545 volwassenen deel met gemiddeld minstens vier migrainedagen per maand. Er waren deelnemers uit Oostenrijk, België, Canada, Tsjechië, Frankrijk, Duitsland, Hongarije, Israël, Italië, Polen, Portugal en het Verenigd Koninkrijk. In België werkten een vijftal ziekenhuizen mee aan de studie, waaronder het UZ Brussel en het AZ Sint-Jan Brugge. Na screening werden de deelnemers willekeurig toegewezen aan de groep die 24 weken topiramaat kreeg of aan de groep die 24 weken atogepant kreeg. De resultaten van de TEMPLE-studie werden gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift The Lancet Neurology.”
Wat leert de studie ons over de werkbaarheid van beide medicijnen?
“De resultaten tonen dat in de groep die atogepant kreeg, het aantal migrainedagen duidelijker daalde bij meer patiënten dan in de groep met topiramaat. Tijdens de laatste drie maanden van de studie halveerde het aantal maandelijkse migrainedagen bij 64,1 procent van de patiënten die atogepant kregen. Bij topiramaat was dat 39,3 procent. Het aantal migrainedagen per maand nam gemiddeld af met 6,3 dagen bij atogepant en met 4,5 dagen bij topiramaat. Dat is een gemiddeld verschil van 1,8 migrainedag per maand in het voordeel van atogepant.”
“Dat je er niets aan kan doen, is voor een deel waar, want we kunnen migraine niet genezen. Maar het is ook voor een deel onwaar, want we kunnen migraine wel leefbaarder maken.”
Bevestigde de studie ook dat atogepant beter verdragen wordt dan topiramaat?
“In de groep van deelnemers die atogepant kregen, stopte 12,1 procent vanwege de bijwerkingen. Bij topiramaat was dat 29,6 procent. Het risico om de behandeling vanwege de bijwerkingen stop te zetten, lag daarmee ongeveer 60 procent lager bij atogepant dan bij topiramaat. 56 procent van de patiënten die atogepant kregen, meldden bijwerkingen die met de behandeling te maken hadden, bij de groep die topiramaat kreeg, was dat 78 procent.”
“We zien dus dat de deelnemers die atogepant kregen de behandeling beter verdroegen en minder vaak stopten vanwege bijwerkingen. Dat is belangrijk, want een preventieve behandeling kan alleen effect hebben als patiënten ze gedurende langere tijd kunnen volhouden.”
Hoe kijk je als onderzoeker naar de resultaten van de TEMPLE-studie?
“De TEMPLE-studie is vrij uniek omdat ze de werking van twee preventieve migrainemedicijnen vergelijkt. In de aanloop naar de goedkeuring van topiramaat en atogepant zijn er natuurlijk ook studies gebeurd bij patiënten, maar dat waren placebogecontroleerde studies: de ene groep kreeg het medicijn, de andere een placebo (ziet eruit als een echt medicijn, maar bevat geen werkzame stoffen, red.). In de vergelijkende TEMPLE-studie kregen de twee groepen een verschillend medicijn. We hadden al langer indirect bewijs dat atogepant betere resultaten gaf dan topiramaat. Nu hebben we direct bewijs dat atogepant er overtuigend beter uitkomt dan topiramaat. Dat is een opsteker.”
Hebben de onderzoeksresultaten invloed op je voorschrijfgedrag als arts?
“Niet rechtstreeks. Atogepant is nog altijd een heel duur geneesmiddel. We spreken over een kostprijs van ongeveer 500 euro per maand. Net daarom zijn er strikte terugbetalingscriteria aan verbonden. Ik denk niet dat die op korte termijn zullen veranderen. Gezien de hoge kostprijs vind ik het aanvaardbaar dat het medicijn gereserveerd is voor een selecte groep van patiënten die eerst andere medicijnen hebben geprobeerd.”
“De TEMPLE-studie bevestigt wel dat de beslissing om het medicijn terug te betalen de juiste was en dat er geen reden is om te twijfelen aan de werkbaarheid, verdraagbaarheid en veiligheid van atogepant.”
“Let wel: dat betekent niet dat atogepant voor iedere patiënt automatisch de beste keuze is. Het betekent ook niet dat topiramaat voor alle migrainepatiënten ongeschikt is. Bij sommige patiënten is het wel degelijk effectief. Ook de bijwerkingen van topiramaat variëren: sommige patiënten hebben veel last van bijwerkingen, andere minder.”
Is er volgens jou nog meer onderzoek nodig?
“Ja, want migraine komt heel vaak voor en er is nog altijd een belangrijke groep van mensen die niet reageren op preventieve migrainemedicijnen. Het is dus zeker verantwoord om te blijven zoeken naar nieuwe behandelingsmogelijkheden. Een belangrijke piste is het PACAP-eiwit. Net zoals CGRP zit PACAP onder andere in de grote aangezichtszenuw die een hoofdrol speelt bij het doorgeven van hoofdpijn.”
“PACAP werkt via een volledig eigen, onafhankelijk biologisch pad. Als iemand dus niet reageert op CGRP-remmers, is de kans groot dat bij die persoon het PACAP-eiwit de hoofdoorzaak van de migraine is. In klinische studies worden nu medicijnen getest die het PACAP-eiwit uitschakelen. Het is nog koffiedik kijken of de PACAP-remmers even succesvol zullen zijn als de CGRP-remmers, maar het loont zeker de moeite om dat verder te onderzoeken.”
Welke slotboodschap wil je nog meegeven aan de lezer?
“Dat het altijd zinvol is om migraine met een zorgverlener te bespreken. Veel mensen zijn nogal fatalistisch over hun hoofdpijn. Ze zeggen: ‘ik weet het, het is migraine’. Of: ‘mijn moeder had dat ook, of mijn tante ook, daar is niets aan te doen’. Dat je er niets kan aan doen, is voor een deel waar, want we kunnen migraine niet genezen. Maar het is ook voor een deel onwaar, want we kunnen migraine wel leefbaarder maken.”
“Globaal kunnen we vrij veel doen voor iemand met hoofdpijn of migraine. Er zijn nog altijd mensen die jarenlang gewoon naar de apotheek lopen en daar alle pijnstillers kopen die ze kunnen krijgen. Dat is geen goede strategie, want te veel pijnstilling kan net de migraine verergeren. Dan werk je het probleem eerder in de hand dan dat je het oplost. Spreek dus zeker over je klachten met je huisarts. Als die het nodig vindt, zal die je verwijzen naar een neuroloog.”
Wie is Jan Versijpt?
Jan Versijpt studeerde geneeskunde aan de Universiteit Gent. Daarna specialiseerde hij zich in nucleaire geneeskunde. In 2004 keerde hij terug naar zijn eerste passie: neurologie. Zijn opleiding tot neuroloog volgde hij in Antwerpen en Groningen (Nederland). Sinds 2008 is hij kliniekhoofd Neurologie bij het UZ Brussel. Hij geldt als een autoriteit op het gebied van migraine en combineert zijn klinische praktijk met toegepast onderzoek naar hoofdpijntypes, behandelingen en voorspellende factoren.

