Pijn, iedereen kent het, maar niemand begrijpt het

In Het Pijn Boek nemen de auteurs ons mee in de fascinerende wereld van pijnwetenschap. Ze doen de complexiteit van pijn helder uit de doeken en verbinden de nieuwste inzichten uit onderzoek met de dagelijkse praktijk van mensen die met pijn leven. Een must read voor iedereen, leek én professional. Geen wonder dat het boek het in no time heeft geschopt tot bestseller! Een uitstekende reden voor Prikkel voor een interview met de auteurs: dr. Esmeralda Blaney Davidson van de Radboudumc in Nijmegen en dr. Hans Timmerman van het UMCG in Groningen.

In het boek passeert een uitgebreide waaier aan pijngerelateerde thema’s de revue. We pikten er voor ons gesprek enkele minder bekende feiten over aanhoudende pijn uit.

Wist jij bijvoorbeeld dat aanhoudende pijn letterlijk schade aan het brein kan veroorzaken, zelfs in

hersengebieden die geen relatie hebben met pijn op zich?

Esmeralda Blaney Davidson: “Uit onderzoek blijkt dat bij aanhoudende pijn van alles in je brein verandert en dat je brein anders gaat functioneren. Dit kan een impact hebben op andere aspecten van je leven. De pijn op zich is al allesomvattend. Maar daar bovenop komt nog het feit dat die pijn ook invloed heeft op verschillende delen van het brein die je nodig hebt voor je functioneren. Hierdoor wordt de pijn en de impact ervan eigenlijk veel groter dan veel mensen zich realiseren.”

“In vergelijking met gezonde mensen hebben mensen met aanhoudende pijn significant minder grijze massa in de hersenen. Deze afname is vergelijkbaar met de afname die optreedt bij het verouderingsproces van gezonde mensen over een periode van tien tot twintig jaar, vooral bij mensen met neuropathische pijn. Hoe langer de pijn duurt, hoe groter deze daling. Die doet zich vooral voor in de hersengebieden die betrokken zijn bij pijnperceptie: de ‘rem’ op pijnbeleving gaat (nog) minder goed werken. Ook andere hersengebieden, zoals die voor planning, het maken van keuzes, sociaal gedrag en impulscontrole, kunnen worden aangetast.”

Zit pijn nu tussen de oren of niet?

Zit pijn tussen de oren, zoals je zo vaak hoort? Dat ligt eraan. Het klopt niet als je bedoelt dat pijn waarvoor geen medische verklaring is een product is van de verbeelding van de patiënt. Maar op een andere manier klopt het wel, want je kan pijn alleen ervaren via je brein. En je kan ook met je brein zelf de pijnervaring beïnvloeden. Pijn is immers het resultaat van de verwerking van een lokale prikkel door het centrale zenuwstelsel, en dat bevindt zich grotendeels tussen je oren. Sommige hersengebieden bepalen of er pijn is, andere hoe sterk de pijn is en nog andere hoe vervelend we die ervaren. En als je weet dat de hersengebieden die pijnprikkels verwerken grotendeels dezelfde zijn als voor de verwerking van emoties, dan mag het niet verbazen dat er een wisselwerking bestaat tussen emotie en pijn. Daarom hanteren de auteurs een alternatieve omschrijving: “Pijn zit in je brein! Want zonder brein geen pijn”.

Nog zo’n uitspraak waarmee mensen met aanhoudende pijn regelmatig geconfronteerd worden: “je moet je eigen grenzen leren kennen en die respecteren”. De auteurs hebben hierover een genuanceerde visie. Ze zijn het erover een dat continu over je grenzen gaan geen goed idee is. “Als je over je grenzen gaat door in de tuin te werken, maar je haalt daar voldoening uit, dan is dat helemaal niet zo erg. In tegendeel, die voldoening is ook heel belangrijk”, vind Timmerman. “Over je grens gaan heeft consequenties en het is aan jou persoonlijk om de afweging te maken of die consequenties een tijdelijke verergering van je klachten waard zijn. Een keer over je grenzen gaan is helemaal niet zo erg, af en toe je grenzen opzoeken kan je sterker maken. Maar je doet dit best niet structureel, want dan breek je dingen af.”

“Het is vooral zaak om een gezonde balans te vinden. ‘Is dit gezond?’ ‘Ben ik wel verstandig bezig?'”, vult Blaney Davidson aan. “En als je er zelf niet uit komt, ga dan eens praten met iemand die daar veel verstand van heeft.”

De auteurs schrijven ook over het belang van hartslagvariabiliteit. De tijd tussen twee hartslagen varieert namelijk, is niet altijd dezelfde. Dat is normaal. Het zegt iets over hoe goed je lichaam reageert op situaties. Want de hartslagvariabiliteit geeft aan in welke mate en hoe snel het ritme van je hartslag zich kan aanpassen aan wat je lichaam op dat moment nodig heeft: actie of rust en herstel. De hartslagvariabiliteit is dus een maat voor lichamelijke veerkracht: over het algemeen geldt: hoe hoger de variabiliteit, hoe veerkrachtiger.

“De hartslagvariabiliteit geeft iets aan over het herstelvermogen”, legt Hans Timmerman uit. “Als je al dagenlang erg moe bent en al lang pijn hebt, neemt de hartslagvariabiliteit vaak af. Een lage hartslagvariabiliteit kan erop wijzen dat je lichaam minder flexibel reageert op inspanningen en stress. Je hartslag kan bij inspanningen en spannende ervaringen minder efficiënt reageren, en het kan zijn dat je minder goed herstelt van een inspanning. Bovendien zorgt het ervoor dat het pijnonderdrukkingsmechanisme van je lichaam minder goed werkt en je dus meer pijn ervaart.”

Kan je de hartslagvariabiliteit trainen? “Wellicht niet rechtstreeks”, stelt Hans Timmerman. “Maar je kan wel trainen op conditie, kracht, uithoudingsvermogen en belastbaarheid en op die manier je hartslagvariabiliteit mogelijk verhogen”.

Een rode draad doorheen het boek is het pleidooi voor pijneducatie. Niet bepaald een nieuwe gedachte, denk je wellicht. Want pijneducatie is tegenwoordig een vast onderdeel van de behandeling van aanhoudende pijn.

Vernieuwend is het feit dat Blaney Davidson en Timmerman benadrukken dat het minstens even belangrijk is om ruimer te investeren in pijneducatie, niet alleen voor mensen met aanhoudende pijn, maar evengoed voor mensen uit de omgeving van de patiënt, voor de bevolking in het algemeen, én voor zorgverleners. Dat is meteen ook de voornaamste aanleiding van dit boek.

“Pijn is individueel. Pijn is voor iedereen anders”, legt Timmerman uit. “Er is vaak geen oplossing voor en zeker geen oplossing die voor iedereen werkt. Omdat we weten dat het beter begrijpen van pijn meer grip geeft op de pijn, willen we de wetenschappelijke kennis over pijn delen met iedereen. Iedereen kan in het boek wel iets vinden wat voor hem of haar relevant is. Als andere mensen dan de patiënt met aanhoudende pijn meer kennis verwerven over pijn, ontstaat er meer begrip, worden mensen met pijn beter begrepen.”

“Veel mensen zien pijn niet als een beperkende factor. ‘Ik heb ook wel eens pijn en ik kan mijn huishouden wel aan’. Maar zo eenvoudig ligt dat niet”, aldus Timmerman. Blaney Davidson pikt hierop in: “Net omdat je brein door de pijn verandert, anders gaat functioneren, heeft de pijn een veel grotere impact dan alleen de pijn die je voelt. De pijn is allesomvattend, neemt je leven als het ware over. En daar bovenop veranderen een heleboel andere aspecten van je leven. Zo is aanhoudende pijn eigenlijk veel groter en heeft die meer impact op het leven van iemand dan veel mensen zich realiseren. Dit leidt tot onbegrip en vooroordelen. Met dit boek willen we ons steentje bijdragen tot meer begrip over aanhoudende pijn.”

“We hopen ook dat het boek mensen met aanhoudende pijn een steuntje in de rug kunnen geven waardoor ze gewoon mogen zijn wie ze zijn, mét hun pijn, en niet ‘de persoon die het niet aankan'”, verklaart Blaney Davidson. Want aanhoudende pijn is geen symptoom, maar een echte ziekte die sinds 2019 opgenomen is in de ICD-11 (de internationale classificatie van ziektes, n.v.d.r.). We hopen hen kleine stukjes kennis en tips aan te reiken, zodat ze op zoek kunnen gaan naar wat voor hen werkt.”

“Ja, bevestigt Timmerman, “want de pijn is er, maar die hoeft hun hele leven niet te beheersen. Het is goed dat ze blijven zoeken naar hoe ze hun pijn een beetje meer draagbaar kunnen maken. ”

“Als je je pijn beter begrijpt, als je je leven een beetje anders kan inrichten en dingen kan doen waarmee je leven wat aangenamer is, dan denk ik dat je misschien kan denken ‘ja, ik heb pijn, maar het beperkt me minder dan voorheen'”, vat Blaney Davidson samen.

Blaney Davidson: “Verder willen we mensen met aanhoudende pijn met dit boek woorden geven om uit te leggen wat ze meemaken. Want als je zelf niet begrijpt wat er met je aan de hand is, is het moeilijk om anderen dit uit te leggen. “Daarnaast hopen we dat mensen meer inzicht krijgen in wat mensen met aanhoudende pijn meemaken en dat we op die manier er een klein beetje toe bijdragen dat mensen elkaars taal leren spreken, elkaar beter begrijpen en er meer voor elkaar kunnen zijn.”

“We zeggen wel eens tegen elkaar: ‘Als onze boek één patiënt met pijn helpt, is het project geslaagd’, vult Timmerman aan. “We weten nu al dat het er meer zijn. Ook van professionals krijgen we positieve commentaren. Een collega zei me dat hij verschillende exemplaren had gekocht voor zijn artsen in opleiding omdat hij vond dat ze dit moesten lezen. Dat is fantastisch.”